
CGI nədir? CGI-dən necə istifadə olunur?
CGI (Common Gateway Interface) veb-serverlərlə xarici proqramlar arasında əlaqəni təmin edən protokol və interfeys standartıdır. CGI veb-brauzerlərdən daxil olan sorğuları emal edərək dinamik veb-səhifələr yaratmaq üçün istifadə olunur.
CGI-nin əsas iş prinsipi veb-serverin sorğunu qəbul etməsi, bu sorğunu CGI proqramına ötürməsi və əldə olunan nəticəni brauzerə geri göndərməsidir. CGI proqramları adətən Perl, Python, C və ya başqa proqramlaşdırma dilində yazılır və veb-səhifələrdə istifadəçiyə fərdiləşdirilmiş məzmun təqdim etmək, form məlumatlarını emal etmək və ya verilənlər bazası ilə qarşılıqlı əlaqə yaratmaq kimi tapşırıqları yerinə yetirə bilər. CGI veb-tətbiqləri daha dinamik və interaktiv etmək üçün istifadə olunur.
CGI-nin tərifi və funksiyaları
Common Gateway Interface (CGI) veb-serverlərlə xarici proqramlar arasında əlaqəni təmin edən standart və protokoldur. CGI dinamik məzmun yaratmaq üçün istifadə olunur və onun əsas funksiyası veb-brauzerlərdən daxil olan sorğuları emal edərək serverdə işləyən xarici proqramları çağırmaq, həmin proqramların yaratdığı nəticələrdən istifadə etməklə veb-səhifələri dinamik hala gətirməkdir.
CGI-nin əsas məqsədi istifadəçiyə fərdiləşdirilmiş məzmun təqdim etmək, form məlumatlarını emal etmək və verilənlər bazası ilə qarşılıqlı əlaqə yaratmaq kimi tapşırıqları yerinə yetirərək veb-tətbiqləri zənginləşdirməkdir. Bu standart müxtəlif proqramlaşdırma dillərində yazılmış CGI proqramlarının veb-serverlərlə uyğun şəkildə işləməsini təmin edir və veb-tərtibatçılara müxtəlif texnologiyalardan istifadə edərək dinamik və interaktiv veb-saytlar yaratmaq çevikliyi verir.
CGI-nin istifadə sahələri
Common Gateway Interface (CGI) geniş istifadə imkanları təqdim edən və dinamik veb-məzmunun yaradılmasında çeviklik təmin edən texnologiyadır. CGI-nin mühüm istifadə sahələrindən biri veb-səhifələrdə istifadəçiyə fərdiləşdirilmiş məzmun təqdim etmək imkanının olmasıdır. İstifadəçilərin giriş məlumatlarını və ya seçimlərini emal edən CGI proqramları veb-saytları daha interaktiv edə və ziyarətçilərə fərdiləşdirilmiş təcrübə təqdim edə bilər. Məsələn, elektron ticarət saytı istifadəçinin əvvəlki alış-verişlərinə əsasən tövsiyələr verə və ya onun seçimlərinə uyğun məzmun filtrləməsi həyata keçirə bilər.
CGI eyni zamanda form məlumatlarının emalı və verilənlər bazası ilə qarşılıqlı əlaqə kimi tapşırıqlarda da geniş istifadə olunur. Veb-formlar vasitəsilə istifadəçidən alınan məlumatları emal edən CGI proqramları məlumat əsaslı veb-tətbiqlərdə mühüm rol oynayır. İstifadəçinin təqdim etdiyi məlumatların emal edilməsi və saxlanılması sayəsində veb-saytlar daha mürəkkəb funksionallığa malik ola bilər. Məsələn, əlaqə formasını dolduran istifadəçinin məlumatlarını verilənlər bazasında saxlaya və sayt rəhbərlərinə çatdıra bilər. Bu müxtəlif istifadə sahələri CGI-nin veb-tərtibat proseslərində geniş rol oynamasını təmin edir.
CGI skriptinin yaradılması
CGI skripti yaratmaq dinamik veb-səhifələrin hazırlanmasında mühüm addımdır. İlk növbədə CGI skripti proqramlaşdırma dilində yazılmalıdır. Perl, Python və C kimi dillər CGI üçün geniş istifadə olunan seçimlərdir. Skript veb-server tərəfindən çağırıldıqda müəyyən HTTP sorğusunu emal edəcək və nəticədə brauzerə göndəriləcək çıxışı yaradacaq şəkildə hazırlanmalıdır. Skript adətən istifadəçidən daxil olan məlumatları emal edir, həmin məlumatlardan istifadə edərək müəyyən əməliyyatı həyata keçirir və daha sonra nəticələri HTML formatında yaradaraq brauzerə göndərir.
İkinci mərhələdə CGI skripti veb-server tərəfindən düzgün şəkildə tanınmalı və çağırılmalıdır. Bu, adətən veb-serverin konfiqurasiya fayllarında göstərilən yol və ya müəyyən fayl uzantısı vasitəsilə həyata keçirilir. CGI skripti veb-server tərəfindən çağırıldıqda müəyyən HTTP sorğusunu emal edir, nəticəni brauzerə ötürür və dinamik məzmun yaradır. Bu proses veb-tərtibatçılara istifadəçi qarşılıqlı əlaqəsini daha mürəkkəb və veb-tətbiqləri daha funksional hala gətirmək imkanı verir.
CGI skriptinin serverdə işə salınması
CGI skriptinin serverdə uğurla işə salınması düzgün konfiqurasiyanın aparılmasını və təhlükəsizlik tədbirlərinin görülməsini tələb edən mühüm prosesdir. İlk növbədə veb-server CGI skriptini dəstəkləməli və müvafiq konfiqurasiya aparılmış olmalıdır. Veb-server adətən müəyyən qovluqdakı və ya müəyyən uzantıya malik fayllardakı CGI skriptlərini işə salmaq üçün konfiqurasiya edilir. Məsələn, Apache HTTP Server-də bu konfiqurasiyalar adətən httpd.conf və ya. htaccess kimi fayllarda yerləşə bilər. Bu fayllarda CGI skriptlərinin yerləşdiyi qovluğun server tərəfindən tanınmasını və işə salınmasını təmin edən konfiqurasiya göstərilir.
Təhlükəsizlik baxımından CGI skripti tərəfindən emal olunan istifadəçi girişləri diqqətlə yoxlanılmalıdır. Şüurlu şəkildə yazılmayan və ya doğrulanmayan istifadəçi girişləri təhlükəsizlik boşluqlarına səbəb ola bilər. Buna görə də CGI skriptləri məlumatların doğrulanması, faylların təhlükəsiz emalı və etibarlı verilənlər bazası sorğuları kimi təhlükəsizlik tədbirlərini əhatə etməlidir. Bundan əlavə, CGI skriptinin işləmə icazələri düzgün şəkildə tənzimlənməlidir; yalnız zəruri fayllara giriş icazəsi verilməli və lazımsız səlahiyyətlər aradan qaldırılmalıdır. Bu addımların diqqətlə tətbiq edilməsi CGI skriptlərinin serverdə təhlükəsiz və effektiv şəkildə işləməsini təmin edir və beləliklə dinamik veb-məzmun problemsiz şəkildə yaradıla bilir.
CGI ilə form məlumatlarının emalı
CGI veb-form məlumatlarını emal etmək üçün güclü vasitə kimi istifadə olunur. Veb-formlar istifadəçilərə veb-səhifədə müxtəlif məlumatları daxil etməyə imkan verən vasitələrdir. CGI skriptləri bu form məlumatlarını qəbul edə, emal edə və istifadəçi üçün fərdiləşdirilmiş cavab yarada bilər. Məsələn, istifadəçilər ad, e-poçt ünvanı və ya digər məlumatları ehtiva edən forma göndərdikdə CGI skripti bu məlumatları qəbul edə, doğrulaya və daha sonra müəyyən əməliyyatı həyata keçirmək üçün proqramlaşdırılmış proseslər ardıcıllığını başlada bilər. Beləliklə, istifadəçilərin daxil etdiyi məlumatlardan asılı olaraq dinamik məzmunlar yaradıla və ya əməliyyatlar həyata keçirilə bilər.
CGI ilə form məlumatlarının emalı adətən HTTP POST və ya GET üsulları ilə həyata keçirilir. POST üsulu form məlumatlarını HTTP sorğusunun gövdəsində ötürən üsuldur və adətən böyük məlumat dəstləri üçün istifadə olunur. GET üsulu isə form məlumatlarını URL-in bir hissəsi kimi ötürən üsuldur. CGI skripti bu məlumatları qəbul edir, müvafiq şəkildə emal edir və nəticədə brauzerə göndərilən HTML səhifəsini yaradaraq istifadəçiyə cavab verir. Bu, veb-tərtibatçılara istifadəçilərin form vasitəsilə təqdim etdiyi məlumatları effektiv şəkildə emal etmək və veb-saytları interaktiv və fərdiləşdirilə bilən hala gətirmək imkanı verir.
